Dünyanın En Büyük Dijital Kütüphaneleri

E-kitap arşivleri ve dijital kütüphaneler günümüzde kitaba erişimi oldukça kolay hale getirdi. Dünyanın önde gelen kütüphanelerinin birçoğu koleksiyonlarını dijitalleştirdi. Milyonlarca kitap ve farklı türde belge online kütüphane, arşiv ve veritabanları tarafından İnternet üzerinden ücretsiz olarak tüm dünyanın açık erişimine sunulmuş durumda. İnternet bağlantısına sahipseniz, istediğiniz yerden istediğiniz anda milyonlarca kitaba ulaşabilirsiniz.

Bu yazıda dünyada önde gelen dijital kütüphaneleri ve ücretsiz e-kitap arşivlerini derledik. Tabii ki burada telif hakları kapsamında yasal olarak faaliyet gösteren dijital kütüphanelerden bahsediyoruz. Bu kütüphaneler tarih kaynakları açısından oldukça zengin. Hukuk kurallarına göre, bir eserin üretilmesinden veya yazarının vefatından belirli bir süre geçtikten sonra (ülkesine göre genellikle 50-70 yıl) telif hakları ortadan kalktığı için tarihi kitap ve diğer eserlerin telif hakkı genelde bulunmuyor. Bu yüzden tarihi kaynaklar herhangi bir hukuki sorunla karşılaşmadan İnternet’ten açık kaynak olarak yayınlanabiliyor.

Dijital arşiv ve kütüphaneler sadece e-kitaplar açısından değil, görsel kaynaklar açısından da çok önemli. Ülkemizde maalesef tarih görselleriyle ilgili kapsamlı ve açık erişim sağlayan dijital arşivlerin hala oluşmamış olması, bizi pek çok konuda başka ülkelerin dijital arşivlerine bağımlı kılıyor. Örneğin 2. Abdülhamit tarafından oluşturulan ve Osmanlı son dönemine ait en önemli görsel kaynaklardan biri olan fotoğraf arşivine Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesinde bulunan 2 bine yakın fotoğraf sayesinde online olarak erişebiliyoruz. Yaklaşık 40 bin fotoğraftan oluşan asıl arşiv ise İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde büyük bir titizlikle “korunuyor”!

Burada sadece herkese ücretsiz ve sınırsız erişim sunan sanal kütüphaneleri ve e-kitap veritabanlarını verdik. Burada verilen ücretsiz e-kitap arşivleri ve dijital kütüphanelerin koleksiyonlarının büyük çoğunluğu İngilizce olsa da Türkçe binlerce kaynağa ulaşmak mümkün.

Bu yazı Türkiye’de bulunan e-kitap arşivlerini içermiyor. Türkiye’deki dijital kütüphanelerle ilgili bilgi almak için şu yazımızı okuyunuz: Türkiye’nin en iyi dijital kütüphaneleri

Internet Archive:
Dünyanın en geniş e-kitap arşivi

Internet Archive 15 milyondan fazla kitap ve farklı türde yazılı-basılı kaynağa herkese açık, ücretsiz ve tam metin olarak erişim sağlıyor. Bu açıdan dünyanın açık ara en büyük dijital kütüphanesidir. Birçok kütüphane e-kitap arşivlerini İnternet Archive web sitesi üzerinden kullanıma sunmaktadır. İnternet Archive’de yazılı-basılı kaynakların dışında, görsel, video, film, ses ve bilgisayar programları gibi materyaller de bulabilirsiniz.

Internet Archive web adresi: https://archive.org

Internet Archive: Dünyenın en geniş e-kitap arşivlerinden biri
Internet Archive üzerinden birçok ülkeden çok sayıda kütüphanenin dijital koleksiyonlarına erişebilirsiniz.

HuthiTrust:
Dünyanın en büyük dijital üniversite kütüphanesi

HuthiTrust; Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere dünyanın bir çok ülkesinden 150’ye yakın üniversitenin işbirliğiyle kurulmuş büyük bir online kütüphanedir. Bu girişim üniversitelerin yanı sıra Google ve Microsoft gibi kuruluşlar tarafından da desteklenmektedir. E-kitap arşivi 3 milyona yakın eser içermektedir. Bu kaynaklar Internet üzerinden ücretsiz olarak herkese açıktır. Kaynakların büyük çoğunluğu İngilizce olsa da, Türkiye ve Türk tarihi ile ilgili binlerce eser barındırmaktadır.

HuthiTrust web adresi: https://www.hathitrust.org

Vikikaynak

Internet ansiklopedisi Vikipedi’yi kuran Wikimedia Vakfı’nın bir projesi olan Vikikaynak (Wikisource) telif hakkı olmayan kitap ve diğer yazılı kaynakları arşivlemeyi amaçlıyor. Vikipedi gibi dünyanın her yanından gönüllülerin katkısıyla büyüyen Vikikaynak farklı dillerde yüz binlerce dijital kaynak içermektedir.

Vikikaynak web adresi: https://tr.wikisource.org

Google Kitaplar: Google E-Kitap Arşivi

Google Kitaplar (Google Books) basılı kitaplar içinde arama yapmamıza imkan sağlayan bir Google uygulamasıdır. Dünya genelinde basılmış farklı dillerde milyonlarca kitabın içeriğinde anahtar kelimelerle arama yapabiliriz. Google Kitaplar kitabın tüm içeriğinde tarama yapabileceğimiz dünyadaki en geniş kapsamlı e-kitap arşividir.

Ancak telif hakları sebebiyle Google Kitaplar’da kitapların tüm içeriğini görme imkanımız yok. Sadece yayıncıların izin verdiği sayfaları görebiliriz. Ayrıca telif hakları sona ermiş binlerce kitabın tam metin içeriğine Google Kitaplar üzerinden erişebilirsiniz.

Google Kitaplar web adresi: https://books.google.com

Europeana Collections: Avrupa Dijital Eserler Platformu

Avrupa Birliği tarafından hayata geçirilen Europeana Collections projesi Avrupa’da bulunan kütüphane, müze ve arşivlerin koleksiyonlarını web ortamına taşımayı amaçlıyor. Avrupa çapında çok sayıda kurumun dijital arşivine Europeana web sitesi üzerinden erişmek mümkün. Web sitesinde basılı kaynakların yanı sıra görsel, video ve müzik gibi farklı türde materyal bulunuyor. Toplam dijital materyal sayısı 50 milyondan fazla! Arama motoru sayesinde anahtar kelimelerle istediğiniz konuda dijital belge bulabilirsiniz.

Europeana Collections web adresi: https://www.europeana.eu

Europeana Collections: Avrupa dijital kütüphanesi ve e-kitap arşivi
Europeana Collections Avrupa çapında çok sayıda kütüphane, müze ve arşiv kurumunun dijital koleksiyonlarını içeriyor.

Open Library

Open Library; Internet Archive tarafından hayata geçirilen bir projedir. Amacı dünya genelinde basılan tüm kitapları web ortamında bir katalogda toplamaktır. Henüz bu amaca tam olarak ulaşamamış olsa da, Open Library kataloğu 20 milyondan fazla kitabı içermektedir. Web sitesinin
e-kitap arşivinde bu kitapların birçoğunun tam metin kopyası var. Katalogda bulunan kitapların telif süreleri geçmiş olanların dijital kopyalarına açık ve sınırsız olarak erişebilirsiniz ve indirebilirsiniz. Telif hakları devam eden kitapları da üye olmak şartı ile okuyabilirsiniz. Üyelik ücretsiz. Ancak bazı kitapların tam metinleri henüz mevcut değil.

Open Library web adresi: https://openlibrary.org

ABD Kongre Kütüphanesi Dijital Arşivi

Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi dijital kütüphanecilik konusunda dünyada öncü kurumlardan birisidir. E-kitap veritabanı dışında görsel ve video gibi farklı türde belgeler de içermektedir. Zengin dijital arşivinde sadece ABD ile ilgili değil, diğer ülkelerle ilgili de çok sayıda belge bulunmaktadır. Türkiye ve Türk tarihiyle ilgili başta fotoğraf olmak üzere binlerce dijital materyale erişebilirsiniz.

ABD Kongre Kütüphanesi web sitesi: https://www.loc.gov

Gallica: Fransa Milli Kütüphanesi Dijital Arşivi

Fransa Milli Kütüphane dijitalleşme alanında dünyanın en iyi kütüphanelerinden biridir. Gallica isimli web sitesinde toplam dijital belge sayısı 5 milyondan fazladır. Tüm dijital kaynaklara dünyanın her yerinden ücretsiz olarak erişilebiliyor. Tarihte Türk-Fransız ilişkilerinin yoğunluğu sayesinde Türkiye ve Türk tarihiyle ilgili binlerce belge barındırmaktadır.

Gallica web adresi: https://gallica.bnf.fr

Dünya Dijital Kütüphanesi

ABD Kongre Kütüphanesi ve UNESCO işbirliğiyle hayata geçirilen
Dünya Dijital Kütüphanesi (World Digital Library) dünya çapında çok sayıda kütüphane ve müzeden dijital materyaller içermektedir.

Dünya Dijital Kütüphanesi web adresi: https://www.wdl.org

Project Gutenberg

1971 yılında başlayan Project Gutenberg dünyanın ilk dijital kütüphanesidir. Project Gutenberg’in kurucusu Michael S. Hart e-kitab’ın mucitlerinden biridir. Internet ortaya çıkmadan yıllar önce e-kitap ve dijital kütüphane alanında öncü çalışmalar yapmıştır. Internet’in doğması sonrasında web ortamına taşınan Project Gutenberg e-kitap arşivi, telif hakkı sona eren kitapların sınırsız ve ücretsiz olarak insanlara ulaştırılmasını hedeflemektedir. Günümüzde toplam 60 bine yakın e-kitap içermektedir.

Project Gutenberg web adresi: https://www.gutenberg.org

New York Kütüphanesi Dijital Koleksiyonları

New York Devlet Kütüphanesi ABD’de en zengin online koleksiyona sahip kütüphanelerden biri. Kütüphane web sitesinden e-kitap, süreli yayın, resim, video gibi farklı türde 800 bine yakın belgeye sınırsız ve ücretsiz olarak erişebilirsiniz.

New York Kütüphanesi dijital koleksiyonları web adresi: https://digitalcollections.nypl.org

Uluslararası Dijital Çocuk Kütüphanesi

Dünyanın farklı bölgelerinden çocuk kitaplarını online ortamda toplama amacıyla kurulan Uluslararası Dijital Çocuk Kütüphanesi farklı dillerde 5 bine yakın çocuk kitabı içeriyor. Kitapların tam metinlerine web sitesinden erişilebiliyor.

Uluslararası Dijital Çocuk Kütüphanesi web adresi: http://en.childrenslibrary.org

Bibliotheques d’Orient (Doğu Kütüphaneleri)

Fransa Milli Kütüphanesi öncülüğünde Fransa, Mısır, Türkiye, Lübnan ve Filistin’den kütüphane ve araştırma kurumlarının işbirliğiyle hayata geçirilen bu proje Orta Doğu bölgesinin tarih, coğrafya ve kültürüyle ilgili belgeleri bir araya toplamayı amaçlıyor. Web sitesi 10 binden fazla belgeyi açık erişime sunuyor. Osmanlı tarihi ve Türkiye ile doğrudan ilgili olması açısından çok değerli bir dijital kütüphane.

Bibliotheques d’Orient web adresi: http://heritage.bnf.fr/bibliothequesorient/en

Dünyadaki ücretsiz e-kitap arşivleri ve dijital kütüphaneler burada yazılanlarla sınırlı değil. Bu konuda daha fazla web adresi için şuraya bakabilirsiniz: https://onlinebooks.library.upenn.edu